Ο Οδυσσέας δοκιμάζει τον Τηλέμαχο. Ο Τηλέμαχος δείχνει ευγένεια και σύνεση, στέλνοντας τον Εύμαιο να ειδοποιήσει την Πηνελόπη. Ο ποιητής αξιοποιεί την επική ειρωνεία, κορυφώνοντας την ένταση.

Ο Εύμαιος οδηγεί τον Τηλέμαχο στο καλύβι, όπου ο Οδυσσέας, μεταμφιεσμένος, υποχωρεί διακριτικά. Κατά το γεύμα ο Τηλέμαχος ρωτά για τον ξένο, ενώ ο Οδυσσέας παρακολουθεί, συγκρατώντας τη συγκίνησή του.

Ο Οδυσσέας και ο Εύμαιος ετοιμάζουν πρωινό όταν τα σκυλιά υποδέχονται χαρούμενα τον Τηλέμαχο. Ο Εύμαιος τον αγκαλιάζει με πατρική στοργή ενώ ο Οδυσσέας συγκρατείται, διατηρώντας την ανωνυμία του.